สแตนเลส 304 คืออะไร ต่างจาก 316, 201 และ 430 ยังไง
ทีมงาน Thaisteelware · เผยแพร่
คำตอบสั้น
สแตนเลส 304 คือสแตนเลสเกรดที่ใช้มากที่สุดในเครื่องใช้ในบ้าน มีโครเมียมประมาณ 18% และนิกเกิลประมาณ 8% (จึงเรียกว่า 18/8) ทนสนิมได้ดีในห้องน้ำและครัว 316 เพิ่มโมลิบดีนัมจึงทนน้ำเค็มและคลอรีนได้ดีกว่า 201 ลดนิกเกิลแล้วเพิ่มแมงกานีส ราคาถูกกว่าแต่ทนสนิมน้อยกว่า ส่วน 430 แทบไม่มีนิกเกิลและแม่เหล็กดูดติด แม่เหล็กจึงใช้แยก 304 กับ 201 ไม่ได้
สแตนเลส 304 คืออะไร
สแตนเลส (stainless steel) คือเหล็กที่ผสมโครเมียมอย่างน้อยประมาณ 10.5% โครเมียมจะทำปฏิกิริยากับออกซิเจนในอากาศ เกิดเป็นฟิล์มบางมากบนผิว ฟิล์มนี้ป้องกันไม่ให้เนื้อเหล็กด้านในเป็นสนิม และซ่อมตัวเองได้เมื่อมีรอยขีดข่วนเล็ก ๆ
สแตนเลส 304 เป็นเกรดที่ใช้มากที่สุดในโลก มีโครเมียมประมาณ 18% และนิกเกิลประมาณ 8% นิกเกิลทำให้เนื้อโลหะเหนียว ขึ้นรูปง่าย และช่วยให้ทนการกัดกร่อนได้ดีขึ้น เครื่องใช้ในบ้าน อ่างล้างจาน และอุปกรณ์ครัวส่วนใหญ่จึงใช้ 304
สินค้าที่พูดถึงในบทความนี้
สแตนเลส 304 ปลอดภัยต่ออาหารไหม food grade คืออะไร
ปลอดภัยสำหรับการใช้งานในบ้านตามปกติ 304 (หรือ 18/8) เป็นเกรดที่ใช้ทำหม้อ ช้อนส้อม ถาด และอุปกรณ์ครัวกันมากที่สุด เพราะทนกรดอ่อนจากอาหารทั่วไปและล้างง่าย
"Food grade" ไม่ใช่ชื่อเกรด แปลว่า "เหมาะจะสัมผัสอาหาร" เท่านั้น ฉลากที่เขียนแค่ food grade จึงไม่ได้บอกว่าเป็นสแตนเลสเกรดไหน ต้องดูเลขเกรดประกอบด้วย
| เกรด | ใส่อาหารได้ไหม |
|---|---|
| 304, 316 | ได้ ใช้ทำภาชนะใส่อาหารทุกวัน |
| 201 | ตักหรือเสิร์ฟได้ แต่ไม่ควรเก็บอาหารเค็มหรือเปรี้ยวไว้นาน |
| 430 | ใช้กับอาหารแห้งได้ ทนอาหารเปรี้ยว เค็ม น้อยกว่า 304 |
ข้อควรระวังแม้เป็น 304:
- ไม่เก็บอาหารเปรี้ยวจัดหรือเค็มจัดข้ามวัน เช่น ต้มยำ ของดอง น้ำส้มสายชู เป็นข้อควรระวังทั่วไป ส่วนงานวิจัยพบว่าการเคี่ยวนานทำให้นิกเกิลและโครเมียมออกมาเพิ่มขึ้น มากสุดในหม้อใหม่ ลดลงเมื่อใช้ซ้ำแต่ไม่หมด คนที่แพ้นิกเกิลควรระวัง
- ดูว่าส่วนที่โดนอาหารเป็นเนื้อสแตนเลสจริง ไม่ใช่สีพ่น ชั้นเคลือบ หรือรอยเชื่อมหยาบที่มีคราบดำ
- ไม่ขัดด้วยฝอยเหล็ก เศษเหล็กที่ติดผิวจะขึ้นสนิมและทำให้ผิวเป็นรอย
เทียบ 4 เกรดที่เจอบ่อยในเครื่องใช้ในบ้าน
| เกรด | ส่วนผสมหลัก (โดยประมาณ) | ทนสนิม | แม่เหล็กดูด | ราคา | ใช้ทำอะไร |
|---|---|---|---|---|---|
| 304 | โครเมียม 18% นิกเกิล 8% | ดี (ห้องน้ำ ครัว) | ไม่ดูด หรือดูดเบามากตรงจุดที่ถูกดัด | ปานกลาง | ราวแขวนผ้า ชั้นวาง อ่างล้างจาน ภาชนะ |
| 316 | โครเมียม 17% นิกเกิล 10–14% โมลิบดีนัม 2–3% | ดีมาก (น้ำเค็ม คลอรีน) | ไม่ดูด | สูง | อุปกรณ์ริมทะเล สระว่ายน้ำ อุปกรณ์การแพทย์ |
| 201 | โครเมียม 16–18% นิกเกิล 3.5–5.5% แมงกานีส 5.5–7.5% | น้อยกว่า 304 | ไม่ดูด (เหมือน 304) | ถูกกว่า 304 | ของใช้ราคาประหยัด งานตกแต่งในร่ม |
| 430 | โครเมียม 16–18% แทบไม่มีนิกเกิล | ปานกลาง (ที่แห้ง) | ดูดติด | ถูก | ที่โกยขยะ ชิ้นส่วนเครื่องใช้ไฟฟ้า ถาด |
ค่าส่วนผสมอ้างอิงช่วงตามมาตรฐาน ASTM A240 (ค่าจริงแต่ละผู้ผลิตต่างกันเล็กน้อยในช่วงที่กำหนด)
304 กับ 316 โดยย่อ
ต่างกันที่ โมลิบดีนัม 316 มีโมลิบดีนัม 2–3% ช่วยต้านการกัดกร่อนแบบเป็นหลุมจากเกลือและคลอรีน จึงเหมาะกับบ้านริมทะเล สระว่ายน้ำ และงานที่โดนน้ำเค็ม
สำหรับห้องน้ำและครัวในบ้านทั่วไป 304 เพียงพอ และคุ้มกว่า ไม่จำเป็นต้องจ่ายแพงเพื่อ 316 ยกเว้นบ้านอยู่ติดทะเลหรือใช้น้ำยาคลอรีนเข้มข้นเป็นประจำ เทียบละเอียดพร้อมตารางเลือกตามสถานที่ใน สแตนเลส 304 กับ 316 ต่างกันอย่างไร
304 กับ 201 โดยย่อ
201 ลดนิกเกิลลงเหลือประมาณครึ่งหนึ่งของ 304 แล้วเพิ่มแมงกานีสแทน ทำให้ราคาถูกกว่า ข้อเสียคือทนการกัดกร่อนน้อยกว่า 304 โดยเฉพาะในที่ชื้นตลอดเวลาหรือโดนน้ำยาทำความสะอาด ใช้ไปนาน ๆ อาจเห็นจุดสนิมเล็ก ๆ ตามรอยเชื่อมหรือรอยขีดข่วนเร็วกว่า
จุดที่หลายคนเข้าใจผิด: 201 แม่เหล็กไม่ดูดเหมือน 304 การใช้แม่เหล็กจึงแยก 304 กับ 201 ไม่ได้ อ่านเต็ม ๆ ใน สแตนเลส 201 คืออะไร
สแตนเลส 430 คืออะไร
430 เป็นสแตนเลสกลุ่มที่แม่เหล็กดูดติด (ช่างเรียกเฟอร์ริติก) มีโครเมียมประมาณ 16–18% แต่แทบไม่มีนิกเกิล แม่เหล็กดูดติด ราคาประหยัด แข็งแรง เหมาะกับงานที่ไม่เปียกตลอดเวลา เช่น ที่โกยขยะ ถาด หรือชิ้นส่วนเครื่องใช้ไฟฟ้า ถ้าโดนน้ำควรเช็ดหรือตากให้แห้ง ที่โกยขยะของเรา ใช้สแตนเลส 430 ตามที่ระบุในหน้าสินค้า
สแตนเลส 304 เป็นสนิมไหม
ในการใช้งานปกติไม่เป็นสนิม แต่บางครั้งอาจเห็นคราบสีน้ำตาลบนผิว ซึ่งมักเกิดจาก
- เศษเหล็กติดผิว เช่น ใช้ฝอยเหล็กขัด หรือวางของเหล็กที่เป็นสนิมไว้บนผิวสแตนเลส สนิมจากเศษเหล็กจะติดผิว ไม่ใช่สนิมจากเนื้อสแตนเลส
- คลอรีนเข้มข้น น้ำยาฟอกขาวหรือน้ำยาล้างห้องน้ำที่มีคลอรีนทำลายฟิล์มป้องกันเป็นจุด ๆ
- คราบน้ำและคราบสบู่สะสม ทำให้ผิวใต้คราบไม่ได้สัมผัสอากาศ
- ไอเกลือ บ้านริมทะเลที่ลมพัดไอเกลือมาเกาะผิวทุกวัน
คราบเหล่านี้ส่วนใหญ่เช็ดออกได้ด้วยน้ำสบู่หรือครีมขัดสแตนเลสชนิดไม่มีผงเหล็ก วิธีละเอียดอ่านใน วิธีทำความสะอาดสแตนเลส
แม่เหล็กดูดติดไหม ใช้เช็ค 304 ได้ไหม
- 304 ที่ยังไม่ถูกดัด แม่เหล็กไม่ดูด
- 304 ที่ถูกดัด ขึ้นรูป หรือเป็นลวด อาจดูดได้ ลวดบางชนิดดูดแรง ตรงจุดที่ถูกดัด เพราะการขึ้นรูปเปลี่ยนโครงสร้างบางส่วนให้มีคุณสมบัติแม่เหล็ก (อ้างอิง Atlas Steels Tech Note No. 11)
- 201 แม่เหล็กไม่ดูดเหมือน 304
- 430 แม่เหล็กดูดติดชัดเจน
สรุป: ถ้าแม่เหล็กไม่ดูดเลย แปลว่าไม่ใช่ 430 ถ้าดูด ยังบอกเกรดไม่ได้ และ แยก 304 กับ 201 ไม่ได้ วิธีทดสอบด้วยแม่เหล็กให้ถูก และเรื่องหม้อกับเตาแม่เหล็กไฟฟ้า อ่านที่ สแตนเลส แม่เหล็กดูดติดไหม
วิธีเช็คสแตนเลส 304
- ดูข้อมูลจากผู้ขาย ร้านควรระบุเกรดชัดเจนในหน้าสินค้า ถ้าไม่ระบุให้สอบถาม
- น้ำยาทดสอบสแตนเลส มีขายสำหรับหยดทดสอบปริมาณนิกเกิลหรือโมลิบดีนัม ให้ผลคร่าว ๆ
- เครื่องวิเคราะห์ธาตุ (XRF) แม่นที่สุด ใช้ในโรงงานและร้านรับซื้อโลหะ
- แม่เหล็ก ใช้คัด 430 ออกได้ แต่ไม่ยืนยันว่าเป็น 304
เข้าไมโครเวฟได้ไหม (สรุปสั้น)
ไม่ได้ในโหมดไมโครเวฟ ไม่ว่าเกรดไหน โลหะสะท้อนคลื่นและอาจทำให้เกิดประกายไฟ ใช้ภาชนะแก้ว เซรามิค หรือพลาสติกที่ระบุว่าเข้าไมโครเวฟได้ ดูข้อยกเว้นและคำถามอื่น เช่น เตาอบ เครื่องล้างจาน ใน สแตนเลส เข้าไมโครเวฟได้ไหม
สแตนเลส 304 มีชื่อเรียกอะไรบ้าง
สแตนเลส 304 เป็นเกรดเดียวกันแม้จะเห็นชื่อต่างกันตามมาตรฐานของแต่ละประเทศ
| ชื่อที่เห็น | มาจาก |
|---|---|
| 304 / AISI 304 | ระบบเรียกเกรดของอเมริกา (ใช้มากที่สุด) |
| SUS304 | มาตรฐานญี่ปุ่น JIS มักเห็นบนเครื่องครัวและสินค้าจากเอเชีย |
| UNS S30400 | รหัสในมาตรฐาน ASTM |
| EN 1.4301 | มาตรฐานยุโรป |
| 18/8 หรือ 18-8 | เรียกตามส่วนผสมโดยประมาณ โครเมียม 18% นิกเกิล 8% |
| A2 | ใช้กับน็อตและสกรูสแตนเลสกลุ่มเดียวกับ 304 |
ถ้าสินค้าเขียนว่า SUS304 หรือ 18/8 ก็คือกลุ่มเดียวกับสแตนเลส 304 ที่อธิบายในบทความนี้
304 กับ 304L ต่างกันยังไง
ตัว L ย่อมาจาก Low carbon คือคาร์บอนต่ำ สแตนเลส 304L มีคาร์บอนไม่เกินประมาณ 0.03% ขณะที่ 304 ไม่เกินประมาณ 0.08% คาร์บอนที่ต่ำช่วยลดปัญหาการกัดกร่อนบริเวณรอยเชื่อมเมื่อชิ้นงานหนาถูกเชื่อมด้วยความร้อนสูง จึงนิยมใช้ในงานอุตสาหกรรม ถังและท่อขนาดใหญ่ สำหรับเครื่องใช้ในบ้านทั่วไป 304 กับ 304L ใช้งานแทบไม่ต่างกัน
ใช้สแตนเลสเกรดไหน ตรงไหนในบ้าน
| ที่ในบ้าน | เกรดที่แนะนำ | เหตุผล |
|---|---|---|
| ห้องน้ำ (ราวแขวนผ้า ชั้นวาง ที่วางสบู่) | 304 | ชื้นตลอดเวลาและโดนน้ำยาทำความสะอาด |
| ครัว ซิงค์ ที่คว่ำจาน | 304 | โดนน้ำ อาหาร และน้ำยาล้างจานทุกวัน |
| ภาชนะใส่อาหาร | 304 หรือ 316 | ทนกรดอ่อนจากอาหาร ล้างง่าย |
| ระเบียง ราวตากผ้า | 304 | โดนแดด ฝน และความชื้น |
| บ้านริมทะเล สระว่ายน้ำ | 316 | ไอเกลือและคลอรีนกัดกร่อนเป็นจุด |
| ของใช้ในร่มที่ไม่เปียกตลอด | 430 หรือ 201 ใช้ได้ | ประหยัด แต่ควรเช็ดให้แห้งหลังโดนน้ำ |
เลือกซื้อของใช้สแตนเลส 304 ยังไงไม่ผิดหวัง
- ดูว่าร้านระบุเกรดชัดไหม ร้านที่ขายสแตนเลส 304 จริงมักเขียนเกรดในชื่อหรือสเปก ถ้าเขียนแค่ "สแตนเลสแท้" ให้ถามเกรด
- ราคาต่ำผิดปกติ เทียบกับสินค้าแบบเดียวกันหลายร้าน ถ้าถูกกว่ามาก อาจเป็นเกรดอื่น
- ดูรอยเชื่อมและขอบ ชิ้นงานที่ดีรอยเชื่อมเรียบ ขอบไม่คม ผิวสม่ำเสมอ
- อย่าใช้แม่เหล็กตัดสินอย่างเดียว แม่เหล็กคัด 430 ออกได้ แต่แยก 304 กับ 201 ไม่ได้ (ดูหัวข้อด้านบน)
- ร้านที่บอกตรงว่าไม่ใช่ 304 เช่น ระบุว่าเป็น 430 หรือ ABS เป็นสัญญาณที่ดีว่าข้อมูลอื่นก็เชื่อถือได้
ดูแลสแตนเลส 304 ให้ไม่มีคราบสนิม
| ทำ | ไม่ควรทำ |
|---|---|
| เช็ดด้วยผ้าชุบน้ำสบู่ แล้วเช็ดให้แห้ง | ใช้ฝอยเหล็กหรือแปรงลวดขัด |
| ล้างน้ำเปล่าตามเมื่อโดนน้ำยาที่มีคลอรีน | ทิ้งน้ำยาฟอกขาวหรือน้ำยาล้างห้องน้ำไว้บนผิว |
| เช็ดตามแนวลายเส้นของผิว | ขัดวนจนผิวเป็นรอย |
| บ้านริมทะเล ล้างน้ำจืดเป็นประจำ | ปล่อยไอเกลือเกาะสะสม |
| ใช้น้ำส้มสายชูเจือจางกับคราบหินปูน แล้วล้างน้ำตาม | วางของเหล็กที่เป็นสนิมทับบนผิวสแตนเลส |
ห้ามใช้น้ำส้มสายชูหรือน้ำยากรดร่วมกับน้ำยาคลอรีน จะเกิดก๊าซพิษ ใช้ทีละอย่างและล้างน้ำให้สะอาดก่อน
สินค้าของเราใช้เกรดอะไร
วัสดุของสินค้าในร้าน ตามข้อมูลที่ยืนยันแล้ว:
| กลุ่มสินค้า | วัสดุ |
|---|---|
| ราวแขวนผ้าเช็ดตัวติดผนัง | สแตนเลส 304 |
| ชั้นวางของในห้องน้ำ (ชั้นติดผนัง ชั้นเข้ามุม ที่วางสบู่) | สแตนเลส 304 (ขวดแชมพูดูเกรดในหน้าสินค้า) |
| ที่หนีบผ้าแบบกลม | สแตนเลส 304 |
| ที่คว่ำจาน อุปกรณ์ซิงค์ล้างจาน ตะกร้าผลไม้ ฟ็อกกี้ | สแตนเลส 304 (ยกเว้นตะแกรงวางฟองน้ำติดก๊อก ดูในหน้าสินค้า) |
| ที่โกยขยะ | สแตนเลส 430 |
| ที่คว่ำแก้ว | พลาสติก PP/ABS |
| แผ่นกระจายความร้อน | อลูมิเนียม |
| ราวจับแบบตัวดูด | พลาสติก ABS |
| ไม้แขวนเสื้อ หนา 3 มม. ชั้นวางไมโครเวฟ ตะแกรงวางจาน | สแตนเลส 201 (อ่าน สแตนเลส 201 คืออะไร) |
| สินค้าอื่น | ดูวัสดุในหน้าสินค้า รุ่นที่เขียนแค่ "สแตนเลส" ถามเกรดในแชทได้ |
แหล่งอ้างอิง
คำถามที่พบบ่อย
สแตนเลส 304 เข้าไมโครเวฟได้ไหม
ไม่ได้ โลหะทุกชนิดรวมถึงสแตนเลส 304 ไม่ควรใส่ไมโครเวฟ เพราะสะท้อนคลื่นและอาจเกิดประกายไฟ ใช้ภาชนะที่ระบุว่าเข้าไมโครเวฟได้แทน
สแตนเลส 304 กับ 18/8 เหมือนกันไหม
ใช้เรียกแทนกันได้ในเครื่องใช้ในบ้าน 18/8 หมายถึงโครเมียมประมาณ 18% และนิกเกิลประมาณ 8% ซึ่งเป็นส่วนผสมหลักของ 304
สแตนเลส 304 ใช้กับอาหารได้ไหม
304 เป็นเกรดที่ใช้ทำภาชนะและอุปกรณ์ครัวกันแพร่หลาย ทนกรดอ่อนจากอาหารทั่วไปได้ดี ล้างทำความสะอาดง่าย
สแตนเลส 430 ไม่ดีใช่ไหม
ไม่ใช่ 430 เหมาะกับงานที่ไม่ชื้นตลอดเวลา ราคาประหยัดและแข็งแรง เช่น ที่โกยขยะหรือชิ้นส่วนเครื่องใช้ไฟฟ้า แต่ควรเช็ดให้แห้งหลังโดนน้ำ เพราะทนสนิมน้อยกว่า 304
SUS304 คืออะไร ต่างจาก 304 ไหม
SUS304 คือชื่อเรียกสแตนเลส 304 ตามมาตรฐานญี่ปุ่น JIS เป็นเกรดเดียวกัน ส่วนผสมหลักคือโครเมียมประมาณ 18% และนิกเกิลประมาณ 8%
สแตนเลส 304 ใช้ที่บ้านริมทะเลได้ไหม
ใช้ได้แต่ต้องล้างน้ำจืดเป็นประจำ เพราะไอเกลือทำให้เกิดคราบสนิมเป็นจุด ถ้าเป็นอุปกรณ์กลางแจ้งที่โดนลมทะเลตลอด สแตนเลส 316 ทนกว่า
แหล่งอ้างอิง
- ASTM A240/A240M — มาตรฐานส่วนผสมแผ่นสแตนเลส (ใช้ค่าช่วงส่วนผสมของ 304, 316, 201, 430)
- Atlas Steels, Tech Note No. 11: Magnetic Response of Stainless Steel — https://atlassteels.com.au/wp-content/uploads/2021/07/Atlas-Tech-Note-No-11-Magnetic-Response-of-Stainless-Steel-17-06-21.pdf
- Valve Magazine, Less Expensive Stainless Steels (2008) — https://valvemagazine.com/articles/less-expensive-stainless-steels/
- Kamerud KL, Hobbie KA, Anderson KA. Stainless Steel Leaches Nickel and Chromium into Foods during Cooking. J Agric Food Chem 2013 — https://doi.org/10.1021/jf402400v